TRÌNH TỰ KIỂM TRA SAU THÔNG QUAN GỒM NHỮNG GÌ?

Kiểm tra sau thông quan là một nội dung quan trọng trong hoạt động quản lý hải quan, được thực hiện sau khi hàng hóa đã hoàn thành thủ tục thông quan nhằm đánh giá việc tuân thủ pháp luật của người khai hải quan và các bên có liên quan.

Theo quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2026, trình tự kiểm tra sau thông quan được xác định theo ba giai đoạn chính, gồm chuẩn bị kiểm tra, thực hiện kiểm tra và xử lý kết quả. Luật số 11/2026/QH16 được ban hành ngày 23/08/2026 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/03/2027.

Bài viết dưới đây của DHtaxlaw giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về trình tự kiểm tra sau thông quan, đối tượng chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan và những hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực này.

1. Trình tự, thủ tục kiểm tra sau thông quan gồm những nội dung nào?

Theo Điều 80 Luật Hải quan 2014, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2026, trình tự, thủ tục kiểm tra sau thông quan được tổ chức theo 03 bước cơ bản:

1.1. Chuẩn bị kiểm tra sau thông quan

Đây là giai đoạn cơ quan hải quan thực hiện các công việc cần thiết trước khi tiến hành kiểm tra. Việc chuẩn bị nhằm xác định phạm vi, nội dung và đối tượng cần kiểm tra trên cơ sở thông tin, hồ sơ và các dữ liệu liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu.

1.2. Tiến hành kiểm tra sau thông quan

Sau khi hoàn tất khâu chuẩn bị, cơ quan hải quan tiến hành kiểm tra theo phạm vi và nội dung được xác định. Hoạt động kiểm tra có thể liên quan đến hồ sơ hải quan, chứng từ, sổ sách, dữ liệu và các tài liệu khác phục vụ việc xác định mức độ tuân thủ pháp luật của người khai hải quan.

1.3. Xử lý kết quả kiểm tra sau thông quan

Kết thúc kiểm tra, cơ quan hải quan đánh giá và xử lý kết quả theo quy định pháp luật. Trường hợp phát hiện sai phạm, việc xử lý được thực hiện tương ứng với tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm.

Như vậy, có thể khái quát trình tự kiểm tra sau thông quan thành 03 giai đoạn:

1. Chuẩn bị kiểm tra sau thông quan;
2. Tiến hành kiểm tra sau thông quan;
3. Xử lý kết quả kiểm tra sau thông quan.

Quy định mới về trình tự này được áp dụng từ thời điểm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2026 có hiệu lực, tức ngày 01/03/2027.

2. Những đối tượng nào phải làm thủ tục và chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan?

Pháp luật hải quan quy định phạm vi đối tượng phải thực hiện thủ tục hải quan khá rộng, bao gồm hàng hóa, phương tiện vận tải và một số loại tài sản, vật phẩm xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh.

2.1. Đối tượng phải làm thủ tục hải quan

Các đối tượng thuộc diện phải thực hiện thủ tục hải quan gồm:

• Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh;
• Ngoại tệ tiền mặt, tiền Việt Nam bằng tiền mặt, công cụ chuyển nhượng;
• Vàng, kim loại quý, đá quý;
• Sản phẩm văn hóa, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia;
• Bưu phẩm, bưu kiện xuất khẩu, nhập khẩu;
• Hành lý của người xuất cảnh, nhập cảnh;
• Các vật phẩm khác thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh trong địa bàn hoạt động của cơ quan hải quan;
• Phương tiện vận tải đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển và đường thủy nội địa khi xuất cảnh, nhập cảnh hoặc quá cảnh.

2.2. Đối tượng chịu sự kiểm tra hải quan

Đối tượng chịu sự kiểm tra hải quan bao gồm:

• Các đối tượng thuộc diện kiểm tra theo quy định của Luật Hải quan;
• Vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
• Hồ sơ hải quan và các chứng từ liên quan đến hàng hóa, phương tiện vận tải và các đối tượng thuộc phạm vi kiểm tra.

Việc kiểm tra nhằm xác định tính chính xác, đầy đủ và mức độ tuân thủ các quy định pháp luật hải quan của người khai hải quan.

2.3. Đối tượng chịu sự giám sát hải quan

Phạm vi giám sát hải quan bao gồm:

• Hàng hóa, phương tiện thuộc đối tượng chịu sự quản lý hải quan;
• Vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
• Hàng hóa và phương tiện vận tải trong địa bàn hoạt động hải quan;
• Máy móc, thiết bị, nguyên liệu, vật tư nhập khẩu phục vụ gia công, sản xuất hàng hóa xuất khẩu đang được lưu giữ tại cơ sở sản xuất của tổ chức, cá nhân;
• Hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành được đưa về bảo quản trong thời gian chờ thông quan;
• Hàng hóa vận chuyển thuộc diện chịu sự giám sát của cơ quan hải quan.

Doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu vì vậy cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ và dữ liệu liên quan đến hàng hóa để chủ động đáp ứng yêu cầu quản lý, kiểm tra của cơ quan hải quan.

3. Những hành vi nào bị nghiêm cấm trong lĩnh vực hải quan?

Bên cạnh việc quy định về thủ tục và kiểm tra sau thông quan, pháp luật hải quan cũng nghiêm cấm nhiều hành vi có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch, chính xác của hoạt động quản lý nhà nước về hải quan.

3.1. Hành vi bị nghiêm cấm đối với công chức hải quan

Công chức hải quan không được thực hiện các hành vi như:

• Gây phiền hà, sách nhiễu hoặc tạo khó khăn cho người thực hiện thủ tục hải quan;
• Bao che hoặc thông đồng với tổ chức, cá nhân để thực hiện buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới;
• Tiếp tay cho hành vi gian lận thương mại hoặc gian lận thuế;
• Nhận hối lộ;
• Chiếm dụng, biển thủ hàng hóa đang bị tạm giữ;
• Thực hiện các hành vi khác nhằm mục đích vụ lợi hoặc vi phạm pháp luật về hải quan.

3.2. Hành vi bị nghiêm cấm đối với người khai hải quan và các bên liên quan

Người khai hải quan, tổ chức, cá nhân có quyền và nghĩa vụ liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa hoặc xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải không được:

• Gian dối trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan;
• Buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới;
• Thực hiện gian lận thương mại, gian lận thuế;
• Đưa hối lộ hoặc thực hiện hành vi nhằm thu lợi bất chính;
• Cản trở công chức hải quan đang thực hiện nhiệm vụ;
• Truy cập trái phép vào hệ thống thông tin hải quan;
• Làm sai lệch hoặc phá hoại dữ liệu, hệ thống thông tin hải quan;
• Thực hiện các hành vi khác bị pháp luật về hải quan nghiêm cấm.

Việc tuân thủ các quy định trên đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp thường xuyên thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, bởi sai phạm trong khai báo hoặc quản lý hồ sơ có thể dẫn đến việc bị kiểm tra, truy thu nghĩa vụ tài chính hoặc xử lý vi phạm theo quy định.

4. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi có hoạt động kiểm tra sau thông quan?

Để hạn chế rủi ro trong quá trình kiểm tra sau thông quan, doanh nghiệp nên:

• Quản lý và lưu trữ đầy đủ hồ sơ hải quan, chứng từ xuất nhập khẩu;
• Bảo đảm thông tin khai báo hải quan phù hợp với hồ sơ và chứng từ thực tế;
• Kiểm tra tính chính xác của các nội dung liên quan đến hàng hóa, mã hàng, trị giá, xuất xứ và các nghĩa vụ tài chính;
• Lưu giữ dữ liệu, sổ sách kế toán và tài liệu liên quan theo đúng thời hạn pháp luật;
• Chủ động rà soát các hồ sơ xuất nhập khẩu có dấu hiệu sai sót;
• Phối hợp và cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan hải quan.

Đặc biệt, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình quản lý hồ sơ xuất nhập khẩu ngay từ khi phát sinh giao dịch thay vì chỉ rà soát khi nhận được yêu cầu kiểm tra sau thông quan.

5. DHtaxlaw hỗ trợ doanh nghiệp những vấn đề pháp lý nào?

Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có thể phát sinh nhiều thủ tục liên quan đến đăng ký doanh nghiệp, giấy phép và tuân thủ pháp luật chuyên ngành.

DHtaxlaw cung cấp các giải pháp pháp lý doanh nghiệp như:

• Dịch vụ thành lập công ty tại TPHCM;
• Dịch vụ thành lập doanh nghiệp;
• Đăng ký doanh nghiệp trọn gói;
• Tư vấn Giấy phép kinh doanh và giấy phép chuyên ngành;
• Tư vấn Thay đổi ERC khi doanh nghiệp thay đổi thông tin đăng ký;
• Tư vấn các vấn đề pháp lý trong quá trình doanh nghiệp hoạt động, trong đó có các thủ tục liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Việc chuẩn bị hồ sơ và thực hiện đúng quy định ngay từ đầu giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý, đồng thời chủ động hơn khi làm việc với cơ quan quản lý nhà nước.

Kết luận 

Theo quy định mới, trình tự, thủ tục kiểm tra sau thông quan gồm 03 giai đoạn: chuẩn bị kiểm tra, tiến hành kiểm tra và xử lý kết quả kiểm tra. Quy định này nằm trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2026, có hiệu lực từ ngày 01/03/2027.

Doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu cần chú trọng việc khai báo chính xác, quản lý hồ sơ và chứng từ đầy đủ, đồng thời tuân thủ các quy định về kiểm tra, giám sát hải quan để hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động.

DHtaxlaw sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề về thành lập doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh, giấy phép và tư vấn pháp lý doanh nghiệp phù hợp với từng hoạt động kinh doanh.

CÔNG TY TNHH TƯ VẤN LUẬT THIÊN THỦY (DHTAXLAW)

Địa chỉ: Tòa nhà MORITZ, Số 140 Nguyễn Văn Khối, Phường Thông Tây Hội, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

Điện thoại: 0911732048

Email: dhtaxlaw@dhtaxlaw.com.vn

>> Tìm hiểu chi tiết: Dịch vụ xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư

>> Tìm hiểu chi tiết: Dịch vụ thành lập công ty vốn nước ngoài

>> Tìm hiểu chi tiết: Dịch vụ thành lập công ty Việt Nam

>> Tìm hiểu chi tiết: Dịch vụ thành lập hộ kinh doanh